विवादित नाेबेल पुरस्कारहरू


सन् २०२१ को नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेताको घोषणा नेपाली समय अनुसार शुक्रवार ३ बजेर ४५ मिनेट जाँदा हुँदैछ।

के यसले विगतका केही अवसरमा सिर्जना भएझैँ विवाद सिर्जना गर्ला?

विश्वकै सबैभन्दा प्रतिष्ठित सम्मानका रूपमा रहेको नोबेल शान्ति पुरस्कार दिवङ्गत स्वीडिस वैज्ञानिक, व्यापारी तथा परोपकारी अल्फ्रेड नोबेलले सिर्जना गरेका ६ अवार्डमध्ये एक हो।

तर त्यसको राजनीतिक स्वरूपले गर्दा शान्तितर्फको पुरस्कार अन्य पाँच विधामध्ये सबैभन्दा धेरै विवादमा आउने गर्छ।

यहाँ केही सबैभन्दा विवादित घटना र एउटा उल्लेख्य चुकलाई प्रस्तुत गरिएको छ।

बराक ओबामा

ओबामा

सन् २००९ मा अमेरिकी राष्ट्रपति बराक ओबामाले नोबेल शान्ति पुरस्कार पाउँदा उनी स्वयंसहित धेरैजना चकित भएका थिए।

सन् २०२० मा पूर्व राष्ट्रपति ओबामाले आफ्नो आत्मवृत्तान्तमा पुरस्कार पाउँदा सुरुमा आफैले ‘केका लागि?’ भनेर प्रतिक्रिया जनाएको लेखेका छन्।

उनी पदमा पुगेको नौ महिना मात्र भएको थियो र आलोचकहरूले त्यसलाई अपरिपक्व निर्णय बताएका थिए।

अझ त्यसका लागि मनोनयन दर्ता गर्ने समय उनले शपथ लिएको १२ दिनमा सकिएको थियो।

सन् २०१५ मा नोबेल इन्स्चिच्यूटका पूर्वनिर्देशक गेर लुनस्टाले उक्त सम्मानको निर्णय गरेको समितिले त्यसप्रति खेद व्यक्त गरेको सङ्केत गरेका थिए।

ओबामाको दुई वर्षे कार्यकालमा अमेरिकी फौजहरू अफगानिस्तान, इराक र सिरियामा तैनाथ थिए।

यासिर अराफात

इजरेल-प्यालेस्टाइन

तस्बिरको क्याप्शन,अराफात (बायाँ)

यी दिवङ्गत प्यालेस्टिनी नेतालाई सन् १९९४ मा इजरेली प्रधानमन्त्री इत्हाक रबिन र इजरेली विदेश मन्त्री सिमोन प्यारेशसाथ उनीहरूले ओस्लो सम्झौताका लागि गरेको कामका लागि उक्त पुरस्कार दिइएको थियो।

सन् १९९० को दशकमा उक्त सम्झौताले इजरेल-प्यालेस्टेनी द्वन्द्वलाई समाधानको एउटा आशा देखाएको थियो।

त्यसअघि अर्धसैनिक गतिविधिमा संलग्न रहेका यासिर अराफातलाई सो पुरस्कार दिने निर्णयको इजरेल र अन्यत्र पनि आलोचना गरियो।

त्यसको मनोनयन हुँदा नै नोबेल समितिभित्र हलचल मच्चिएको थियो।

जसको विरोधमा उक्त समितिका एक सदस्य करे क्रिस्टियनसनले राजीनामा नै दिएका थिए।

आङ सान सू ची

म्यानमार

बर्मेली नेत्रीले सन् १९९१ मा सैन्य शासनविरुद्ध आफ्नो अहिंशात्मक सङ्घर्षका लागि नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएकी थिइन्। तर २० वर्षभन्दा बढी समयपछि आङ सान सू ची चर्को रूपमा आलोचित बनिन्।

आफ्नै देशभित्र मुस्लिम रोहिन्ज्याहरूको आम हत्या र गम्भीर मानवअधिकार हनन विरुद्ध उनी बोल्न असफल भएको बताइयो। जुन सङ्कटलाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घले आम नरसंहारको रूपमा व्याख्या गरेको थियो।

उनको पुरस्कार खोसिनुपर्ने माग समेत उठे। तर ६ वटै नोबेल पुरस्कारलाई नियमन गर्ने नियमले भने त्यस्तो अनुमति दिँदैन।

आबी अहमद

आभी अहमद

सन् २०२० को डिसेम्बरमा इथियोपियाका प्रधानमन्त्रीलाई छिमेकी इरिट्रियासँग लामो समयदेखि जारी सीमा द्वन्द्व समाधान गर्न गरिएको प्रयासका लागि उक्त पुरस्कार दिइयो।

तर त्यसको झण्डै एक वर्षपछि के उक्त निर्णय सही थियो त भनेर प्रश्नहरू उठ्न थाले। आबी अहमदले देशको उत्तरी टिग्रे क्षेत्रमा फौजहरू पठाइरहेका गतिविधिलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले आलोचनात्मक रूपमा हेरेको थियो। त्यहाँ भएको लडाइँले हजारौँको ज्यान लिएको छ जसलाई राष्ट्रसङ्घले ‘हृदय विदारक क्षति’ भनेको छ।

वाङगारी मादाई

वातावरण

केन्याकी दिवङ्गत अभियानकर्मी नोबेल पुरस्कार पाउने प्रथम अफ्रिकी महिला हुन्। सन् २००४ मा उक्त पुरस्कार पाएकी उनले एचआईभी र एड्सका विषयमा दिएको सतही प्रतिक्रियाका कारण आलोचित बन्यो।

उनले एचआईभी भाइरस जैविक हतियारका रूपमा कृत्रिम रूपमा बनाइएको र त्यो अश्वेत मानिसहरूलाई नष्ट गर्न बनाइएको भनेकी थिइन्। त्यस्तो हो भन्ने कुनै वैज्ञानिक प्रमाण छैन।

हेनरी किसिन्जर

किसिन्जर
किसिन्जर (दायाँ)

सन् १९७३ मा तत्कालीन अमेरिकी विदेश मन्त्री हेनरी किसिन्जरले यस पुरस्कार पाएका थिए। अमेरिकी विदेश नीतिका केही विवादित घटनाक्रममा संलग्न भएका यी व्यक्तिलाई दिइएको पुरस्कारले धेरैलाई अचम्ममा पार्‍यो। कम्बोडियामा भएका गोप्य बम हमला र दक्षिण अमेरिकामा क्रूर सैन्य शासकहरूलाई सहयोग गर्ने जस्ता घटनाक्रममा उनको संलग्नता रहेको बताइन्छ।

किसिन्जरलाई उत्तर भियतनामी नेता ले डक थो सँगै भियतनाम युद्धमा युद्ध विराम गराउन भूमिका खेलेको भनेर पुरस्कृत गरिएको थियो। यससँगै नोबेल पुरस्कार समितिका दुईजना सदस्यहरूले राजीनामा दिए भने न्यूयोर्क टाइम्स पत्रिकाले त्यसलाई ‘नोबेल युद्ध पुरस्कार’ भनेर प्रतिक्रिया जनाएको थियो।

रित्तो हात गान्धी

गान्धी

नोबेल पुरस्कार चुकेका केही घटनाले समेत यस पुरस्कार चर्चित छ। शान्ति विधामा सबैभन्दा रिक्तता महसुस महात्मा गान्धीले पुरस्कार नपाउँदा भएको पाइन्छ।

कैयौँ पटक मनोनयनमा पर्दा समेत २०औँ शताब्दीका यी शान्तिवादी भारतीय राजनीतिज्ञले कहिल्यै यस पुरस्कार पाएनन्। सन् २००६ मा नर्वेका इतिहासविद् गेर लुन्डसेड जो तत्कालीन रूपमा शान्ति पुरस्कार छनौट समितिका अध्यक्ष थिए, उनले गान्धीको उपलब्धिलाई सम्मान गर्न नसक्ने काम नोबेल इतिहासको सबैभन्दा ठूलो चुक भएको बताएका थिए।

विविसी नेपाली सेवाबाट साभार

आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस |
सम्बन्धित शिर्षकहरु
  • नुवाकोट समाज दक्षिण कोरियाको आठौं अधिवेशन तथा बार्षिक साधारणसभा सम्पन्न
  • पर्वत समाज कोरियाको दोस्रो अधिवेशन सम्पन्न, अध्यक्षमा जयराम रिमाल
  • बाग्लुइ० समाज कोरियाले मानसिक समस्या र श्रम नियम बारे परामर्श कार्यक्रम गर्ने
  • कोरियामा भएर पनि कोरोना खोपको बुकिइ० गर्न नसक्नु भएकाहरुलाई अवसर
  • ईपिएस

    दक्षिण कोरियाले प्रवासी श्रमिक पुनः प्रवेशमा गर्यो खुकुलो

    दक्षिण कोरियाको श्रम तथा कानुन मन्त्रालयले विदेशी श्रमिकले सूरूको कम्पनी परिवर्तन गरेता पनि आफ्नो साहुले चाहेमा प्रतिबद्ध कामदार (कमिटेड वर्कर)को रूपमा कोरियामा पुनः प्रवेश गर्न सकिने नयाँ नियम पारित गरेको छ । यसबाट कोरियामा कार्यरत लाखौ इपिएस श्रमिक लावन्भित ...

    कोरिया आउन नपाएका इपिएस पीडितहरुलाई खुशीको खबर

    इपिएस मार्फत रोजगारीको लागि दक्षिण कोरिया आउन लागेको नेपालीहरुमा खुशीको खबर छाएको छ । कोरियन भाषा पास गरी इपिएस प्रणालीको प्रकृयामा रहदै गर्दा गत वर्षदेखि कोरोनाका कारण कोरिया प्रवेश गर्न नसकेपछि निकै मानसिक तनाब झेल्दै आएका थिए । त्यसैले इपिएस संघर्ष समिती गठन ...

    २०२२ का लागि काेरियामा बढ्याे तलब

    सन २०२२ का लागि दक्षिण कोरियामा मजदुरको तलब वृद्धि भएको छ । जसअनुसार मजदुरले अव प्रतिघण्टा न्यूनतम ज्याला ९१६० वोन ($७.९८) प्राप्त गर्न सकिनेछ । जुन ५.१ प्रतिशतले वृद्धि हो । अहिले कोरियामा प्रतिघन्टा ८७२० वोन रहेको छ । सरकारी भवन सेजोङमा सोमबार मध्यरातमा २७ ...

    महिला / बालबालिका

    एनआरएन कोरियाले जुम मार्फत तिज मनाए

    एनआरएनए दक्षिण कोरियाले महिलाहरुको ठूलो चाड तिजलाई जुम मार्फत छलफल गरी मनाएका छन् । एनआरएन महिला संयोजकको नेतृत्वमा शुभकामना आदन प्रदान तथा ...

    कोरियमा तिजको सान्दर्भिकता

    मञ्जु गुरुइ० नेपाली महिलाहरुको एक मुख्य धार्मिक तथा सांस्कृतीक पर्व तीजको आज दरखाने दिन । स्वादेशमा हुने महिलाहरु धेरै जना प्रत्यक्ष मनाइ ...

    काेरियालीसँग विवाह

    नेपालमा हुँदा बाला राई व्यस्त पत्रकार थिइन् । झण्डै एक दशक मुलधारको पत्रकारिता गरेकी उनी राम्रो फिचर लेख्थिन् । उनको रुची कला र रंगमञ्च थियो । ...

    काेरियाका नेपालीकाे लागि साहासिक सामाजिक नेतृ अञ्जु केसी

    सन १९९३ मा कोरियामा स्थापना भएको सामाजिक संस्था नेपाली सम्पर्क समिति २६ बर्ष पुगि सक्यो। कोरियामा रहेका नेपालीहरुको दुख सुखमा हातेमालो गर्दै ...